Depremler sırf yer kabuğunu değil, toplumsal dinamikleri de sarsar – o denli ki, sallandığıma mı korktuğuma mı geçmiş zelzelelerde yaşanılanları yine yaşadığıma mı, yoksa bilim ‘insansız’ların insafsızca birbirlerine düşmelerine mi yanayım, bilemiyorum artık! Son büyük zelzelelerin akabinde televizyon ekranlarında izlediğimiz ‘deprem bilimcileri’ ortasındaki sert tartışmalar, bilimin soğukkanlılıkla anılan imajını sorgulatırken, insani zaafların bilimsel süreçlere nasıl sızdığını gözler önüne serdi. Bu tartışmalar, sırf teknik bir uyuşmazlık değil; travma, rekabet, ego ve bağlantı krizlerinin karmaşık bir bileşeniydi. Pekala, bilim insanları neden kamusal alanda bu derece çatışıyor? Bu sorunun karşılığı, bilimin tabiatına, akademik kültüre ve insan psikolojisine dair derin bir tahlil gerektiriyor.
Depremler sadece yer kabuğunu değil, toplumsal dinamikleri de sarsar. Son büyük sarsıntıların akabinde televizyon ekranlarında izlediğimiz ‘deprem bilimcileri’ ortasındaki sert tartışmalar, bilimin soğukkanlılıkla anılan imajını sorgulatırken, insani zaafların bilimsel süreçlere nasıl sızdığını gözler önüne serdi. Bu tartışmalar, sadece teknik bir uyuşmazlık değil; travma, rekabet, ego ve bağlantı krizlerinin karmaşık bir bileşeniydi. Pekala, bilim insanları neden kamusal alanda bu kadar çatışıyor? Bu sorunun karşılığı, bilimin tabiatına, akademik kültüre ve insan psikolojisine dair derin bir tahlil gerektiriyor.
Bilimsel Belirsizlik ve İnsanın Kırılganlığı
Deprem bilimi, tabiatı gereği belirsizliklerle dolu bir alan. Levha hareketlerinin karmaşıklığı, kesin varsayımları imkânsız kılıyor. Fakat toplum, bilhassa felaket sonrası net yanıtlar bekliyor. ‘Neden öngöremediniz?’ sorusu, bilim insanlarını ‘yanılmaz otorite’ rolüne sıkıştırıyor. Bu baskı, rasyonel düşünme yeteneğini zedeliyor ve duygusal yansıları tetikliyor. Travma sonrası gerilim, vicdani yük ve medyanın sansasyonel lisanının eklediği tansiyon, bilim insanlarını savunmacı bir tavra itebiliyor. Platon’un ‘idealar teorisi’ burada devreye giriyor: Bilim insanları, eksiksiz bir gerçekliğin peşinde koşarken, insani kusurlarıyla yüzleşmek zorunda kalıyor.
Bilim dünyası, tabiatı gereği rekabetçi. Yayın sayıları, proje fonları ve akademik itibar için verilen çaba, sarsıntı üzere kriz anlarında ‘kimin kelamı geçecek?’ çatışmasına dönüşebiliyor. Örneğin, 2023 Kahramanmaraş sarsıntısı sonrası ekranlarda yaşanan ‘fay çizgisi tartışması’, yılların akademik rekabetinin yüzeye vurmuş haliydi. Sokrat’ın ‘kendini bil’ daveti burada mana kazanıyor: Bilim insanları, kendi egolarını sorgulamadan, topluma rehberlik edemez. Rekabet, üretkenliği teşvik etmeli; lakin şahsî hesaplaşmalara dönüştüğünde, bilimin kolektif ruhunu zedeliyor.
Bilimin Ticarileşen Yüzüyle Yüzleştik.
Medya, sarsıntı üzere kriz devirlerinde ‘bilim şovmenliğini’ öne çıkarıyor. Reyting tasasıyla farklı görüşler çarpıtılıyor, tartışmalar ‘dramatik çatışma’ olarak sunuluyor. Bir bilim beşerinin ’30 yıl içinde zelzele olabilir’ açıklaması, başkasının ‘fay şu an suskun’ yorumuyla karşılaştırılıp, izleyiciye ‘kavga’ olarak yansıtılıyor. Bu durum, Aristoteles’in ‘orta yol’ etiğiyle çelişiyor: Bilim insanları, ölçülü ve dengeli bir lisan kullanmak yerine, medyanın dayattığı uçlara savruluyor. Sonuçta, bilimsel şeffaflık yerini ‘haklı çıkma’ uğraşına bırakıyor.
İdeallerin Yıkılışı ve Yine İnşası Şart!
Bilim insanları, öğrenciler için sadece bilgi kaynağı değil; tıpkı vakitte rol model. Lakin ekranlarda yaşanan sert tartışmalar, öğrencilerin ‘bilim insanı dediğin bu türlü mi olmalı?’ sorgulamasına yol açıyor. Jung’un ‘individüasyon’ kavramı burada kıymet kazanıyor: Bilim insanları, kendi iç çatışmalarını çözmeden, genç jenerasyonlara sağlıklı bir bilim kültürü aktaramaz. Öğrencilerin motivasyon kaybı, yalnızca ferdî bir sorun değil; bilimin geleceğini riske atan toplumsal bir tehdit.
Karşılaştığımız bu karmaşık meselelerin üstesinden gelmek hem ferdî gayretleri hem de kurumsal seviyede atılacak adımları mecburî kılmaktadır. Bu bağlamda, iş birliği, etik kıymetlere bağlılık ve insaniyet prensipleri, tahlil sürecinin temelini oluşturmalıdır.
Çözüm Süreci
Bilim Bağlantısı Eğitimi: Bilim insanlarının araştırma bulgularını ve bilimsel süreçleri kamuoyuna yanlışsız ve tesirli bir biçimde aktarabilmeleri kritik değere sahiptir. Bu nedenle, bilim beşerlerine yönelik özel irtibat eğitimleri düzenlenmelidir. Bu eğitimler, bilim insanlarının medya ile tesirli bir biçimde bağlantı kurma, karmaşık bilgileri anlaşılır bir lisanda söz etme, muhtemel yanlış anlaşılmaları tedbire ve etik irtibat prensiplerine uygun davranma maharetlerini geliştirmeyi hedeflemelidir. Medya karşısında kendilerini net ve dürüst bir biçimde söz edebilen bilim insanları, bilime olan itimadın artmasına ve yanlış bilgilerin yayılmasının önüne geçilmesine kıymetli katkılar sağlayacaktır.
Kolektif Telaffuz: Bilimsel mevzularda farklı görüşlerin olması doğaldır ve bu durum bilimsel ilerlemenin de bir kesimidir. Lakin, kamuoyunun hakikat bilgilendirilmesi ve baş karışıklığının önlenmesi ismine, farklı uzmanlık alanlarından bilim insanlarının bir ortaya gelerek ortak bildiriler ve açıklamalar yapması büyük kıymet taşımaktadır. Bu kolektif telaffuz, bilimsel hususlardaki tartışmaların daha sağlıklı bir yerde yürütülmesine ve kamuoyunun daha istikrarlı ve gerçek bilgilere ulaşmasına yardımcı olacaktır. Farklı perspektiflerin bir ortaya gelmesiyle oluşturulacak ortak akıl, bilimsel bilginin güvenirliğini ve tesirini artıracaktır.
Mentorluk Sistemleri: Bilhassa mesleğinin başındaki genç bilim insanlarının, tecrübeli ve saygın akademisyenlerin rehberliğine gereksinimi vardır. Mentorluk sistemleri, genç araştırmacıların bilimsel etik unsurlarını benimsemelerine, araştırma süreçlerinde karşılaştıkları zorluklarla başa çıkmalarına, bağlantı hünerlerini geliştirmelerine ve akademik toplulukta hakikat adımlar atmalarına yardımcı olacaktır. Tecrübeli mentorlar, genç bilim beşerlerine yalnızca bilimsel bilgi ve hünerlerini aktarmakla kalmayıp, tıpkı vakitte etik kıymetleri ve mesleksel sorumlulukları konusunda da kıymetli bir rol model teşkil edecektir.
Felsefi Derinlik: Bilim etiğinin sağlam bir tabana oturması için, felsefi fikrin temel prensiplerinden yararlanmak gereklidir. Platon’un ‘idealar’ kuramı, gerçeğe ulaşma uğraşında ülkü olanın değerini vurgularken, Sokrat’ın ‘sorgulama’ formülü, eleştirel fikrin ve daima öğrenme arayışının bilimsel süreç için vazgeçilmez olduğunu hatırlatır. Aristoteles’in ‘orta yol’ unsuru ise, bilimsel araştırmalarda ve etik kararlarda aşırılıklardan kaçınmanın ve istikrarlı bir yaklaşım sergilemenin ehemmiyetini işaret eder. Bu felsefi prensipler, bilim insanlarının etik ikilemlerle karşılaştıklarında daha şuurlu ve sorumluluk sahibi kararlar almalarına rehberlik edecektir.
Özetle, bilimsel sıkıntılara yönelik tahliller üretirken, bilim insanlarının tesirli bağlantı maharetleriyle donatılması, farklı görüşlerin ortak bir tabanda buluşması, genç araştırmacılara tecrübeli rehberlerin yol göstermesi ve bilim etiğinin felsefi bir derinlikle ele alınması hayati kıymet taşımaktadır. Bu çok taraflı yaklaşım hem bilimsel bilginin güvenilirliğini artıracak hem de bilimin toplumsal yararını en üst seviyeye çıkaracaktır.
Bilim İnsanı da İnsandır
Depremler doğaldır, lakin onlarla baş etme biçimimiz büsbütün insani bir problem. Bilim insanları, travmaları, egoları ve endişeleriyle gayret eden bireyler. Lakin toplumun onlardan beklediği rol, bu insani zaafları görünmez kılıyor. Tahlil, bilim insanlarının özeleştiri yapmasında, medyanın sorumluluk almasında ve toplumun beklentilerini tekrar şekillendirmesinde yatıyor.
Unutulmamalı: Bilim, fakat saygılı tartışmalar ve kolektif akılla ilerler. Kırılan sırf fay çizgileri değil; birebir vakitte bilimle kurduğumuz itimat bağıysa, onu fakat insaniyetle tamir edebiliriz.
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
